مهارت تصمیم گیری

یکشنبه 7 مهر 1398 - 13:35

ما هر روزه در موقعیت‌هایی قرار می‌گیریم که مجبور به تصمیم‌گیری هستیم. برخی از تصمیمات آسان هستند و برخی دیگر بسیار دشوار. تصمیم ساده می‌تواند انتخاب لباس برای پوشیدن باشد. اکثر مردم بر اساس فصلی که در آن به سر می‌برند لباس انتخاب می‌کنند. با این حال برخی دیگر از تصمیمات بسیار دشوار هستند و باید با دقت و وسواس بیشتری اتخاذ شوند. مثل انتخاب دانشگاه برای ادامه تحصیل یا حتی مسیر حرفه‌ای و شغلی. چنین تصمیماتی سخت هستند، چون موجب تغییر زندگی شخص خواهند شد و در آینده شخصیت و هویت انسان را هم تغییر خواهند داد.
تصمیم‌گیری یک فرآیند و البته یک مهارت است که بایستی به درستی آن را آموخت. مهارت تصمیم‌گیری چیزی نیست که همه به طور غریزی از آن برخوردار باشند. تصمیم‌گیری یک فرآیند مرحله به مرحله است. مهارت تصمیم‌گیری معمولاً طبق تجربیات فردی بهبود می‌یابد و همه می‌دانند که به دست آوردن تجربه می‌تواند گران تمام شود. حتی برخی از تجربیات تصمیم‌گیری شاید در سایر موقعیت‌ها کارایی نداشته باشند. در زمان تصمیم‌گیری مراحل زیادی را باید بررسی کرد تا بتوان یک تصمیم درست را گرفت. اما به طور کلی می‌توان گفت که فرآیند تصمیم‌گیری در مجموع پنج مرحله است:

مرحله اول: هدف خود را تعیین کنید.

یکی از مهم‌ترین استراتژی‌ها در تصمیم‌گیری موفق این است که همیشه به هدف خود تمرکز کنید. پیش از هر تصمیمی ابتدا هدف خود را مشخص کنید. برای این کار می‌توانید خیلی راحت این سؤال را از خود بپرسید که مشکل چیست و چه راه‌حلی برای آن می‌توان پیدا کرد؟ علاوه بر این باید به این سؤال هم پاسخ دهید که چرا باید این مشکل را حل کنید؟ یافتن این‌که چه چیزی مهم است به شما کمک خواهد کرد تا تصمیم بهتری اتخاذ کنید. اگر شما دلیل تصمیم‌گیری خود را بدانید، بهتر می‌توانید از آن هدف و امر مهم محافظت کنید.

مرحله دوم: اطلاعات مورد نیاز برای سبک سنگین کردن گزینه‌ها را جمع‌آوری کنید.

زمانی که می‌خواهید تصمیم‌گیری کنید سعی کنید تمام اطلاعات ضروری و مورد نیاز را جمع‌آوری کنید. این اطلاعات باید به طور مستقیم به مشکل یا مسئله مورد نظر ربط داشته باشند. این کار باعث می‌شود تا شما درک درستی از نیازهای حل مسئله به دست آورید و حتی ایده‌هایی هم برای راه‌حل‌های جایگزین پیدا کنید. در زمان جمع‌آوری اطلاعات بهتر است که تمامی گزینه‌های ممکن را لیست کنید و حتی گزینه‌هایی که در ابتدا احمقانه یا غیر واقعی به نظر می‌رسند را هم در نظر بگیرید. در زمان مشورت هم همیشه از افراد مورد اطمینان و کارشناس کمک بگیرید. چنین افرادی می‌توانند راه‌حل‌های متنوعی را در اختیار شما قرار دهند. برای اتخاذ بهترین تصمیم باید تا جایی که می‌توانید اطلاعات جمع کنید.

مرحله سوم: به عواقب تصمیم فکر کنید.

این مرحله به اندازه مرحله اول مهم است، چون‌که در انتخاب تصمیم نهایی نقش بسزایی دارد. این مرحله می‌تواند عواقب و پیامدهای احتمالی بر شخص شما یا دیگران را مشخص کند. در این مرحله شما از خود می‌پرسید که نتیجه تصمیم احتمالی چه خواهد بود؟ این تصمیم چه تأثیری بر من یا آینده من خواهد گذاشت؟ این مرحله بسیار مهم است چون‌که به شما فرصت می‌دهد تا مزایا و معایب تصمیم مورد نظر را بسنجید و مقایسه کنید. علاوه بر این هر چقدر آینده و نتیجه تصمیم برای شما روشن‌تر باشد، با خیال آسوده‌تری می‌توانید تصمیم بگیرید.

مرحله چهارم: تصمیم خود را بگیرید.

بعد از تعیین هدف، جمع‌آوری اطلاعات و بررسی عواقب تصمیم، زمان اتخاذ و اجرای تصمیم نهایی فرا می‌رسد. در این مرحله شما باید تصمیم خود را بگیرید. این مرحله می‌تواند برای بسیاری از افراد نگران‌کننده و همراه با استرس باشد. در اینجا حتماً باید به خودتان اعتماد کنید. هر چند که شاید در این مرحله اندکی به تصمیم نهایی خود شک و تردید داشته باشید، اما باید احساسات خود را کنترل کنید. اگر شک داشتید دوباره از خودتان بپرسید که آیا این تصمیم به نفع شما و آینده‌تان است؟ پاسخ به این سؤال می‌تواند شک و تردید شما را از بین ببرد.

مرحله پنجم: تصمیم گرفته شده را ارزیابی کنید.

بعد از این‌که تصمیم نهایی را اتخاذ کردید و وارد عمل شدید، باید حتماً تصمیم خود را ارزیابی کنید و مطمئن شوید که تصمیم اتخاذ شده به درستی جواب می‌دهد. این مرحله به شما کمک خواهد کرد که مهارت‌های تصمیم‌گیری خود را ارتقا دهید و در آینده با مهارت بیشتری تصمیم بگیرید. همچنین در این مرحله شاید نیاز داشته باشید که اطلاعات جدیدی را به دست آورید و تغییری در تصمیم گرفته شده اعمال کنید. به خاطر داشته باشید که این مرحله نیازمند صبر و شکیبایی است. شاید زمان ببرد تا نتیجه تصمیم گرفته شده نمایان شود. اگر تصمیم گرفته شده کارساز نبود باید مراحل را از اول دوباره شروع کنید. همیشه سعی کنید در فرآیند تصمیم‌گیری به مشکلات ناگهانی و غیر منتظره هم فکر کنید. این کار می‌تواند استرس تصمیم‌گیری را کاهش دهد و شما را برای مشکلات مشابه آماده سازد. علاوه بر مراحل پنج‌گانه تصمیم‌گیری، موارد دیگری هم هستند که باید به آن‌ها توجه نمایید:

اشتباه در درک مسئله

اکثر مواقع مسئله یا مشکل موجود کاملاً بدیهی و مشخص خواهد بود. اما در برخی اوقات هم شاید تشخیص درست مسئله یا مشکل مربوطه کار سختی باشد. اگر بتوانید مسئله یا مشکل اصلی را پیدا کنید و تمام سعی خود را برای حل آن به کار بگیرید، زمان و انرژی کمتری تلف خواهد شد.

تنها از یک منبع اطلاعات جمع‌آوری نکنید.

زمانی که می‌خواهید عواقب احتمالی تصمیم را ارزیابی کنید، باید همه گزینه‌ها را بررسی کنید و بهترین راه حل را انتخاب کنید. اگر تنها از یک منبع برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده کنید، به احتمال زیاد به مشکل بر خواهید خورد. شاید منبع مورد نظر قابل اعتماد نباشد یا منابع دیگر اطلاعات بهتری را در اختیار شما قرار دهند.

انتظارات غیر واقعی

زمانی که تصمیمی می‌گیرید و اجرای آن را شروع می‌کنید، باید حتماً انتظارات خود از نتیجه آن تصمیم را هم بررسی کنید. نباید بیش از حد به عواقب تصمیم خوش‌بین یا بدبین باشید. خوش‌بینی یا بدبینی مفرط می‌تواند حتی بهترین تصمیم‌ها را هم بی‌ثمر کند.

زمان‌بندی غلط

زمان مسئله مهمی در فرآیند تصمیم‌گیری است. شاید زمان به نفع شما باشد و شاید هم به ضرر شما. در زمان اتخاذ تصمیمات مهم و اصلی حتماً باید از حداکثر زمان موجود استفاده کنید و بهترین تصمیم را اتخاذ کنید. برخی اوقات شاید تأخیر در تصمیم‌گیری به نفع شما باشد و در برخی اوقات هم تأخیر موجب مشکلات بیشتری شود.